Yazı Detayı
02 Mayıs 2021 - Pazar 09:10
 
KOMŞU EKMEĞİ Mİ, ÇARŞI EKMEĞİ Mİ?
EDİBE AYDIN KAHYA
 
 

KOMŞU EKMEĞİ Mİ,  ÇARŞI EKMEĞİ Mİ?

 

Urfa’ da işlerin en yoğun olduğu mevsim sonbahardır. Yaz mevsiminde”harman zamanı “köyüne gidenler, bağa, bahçeye gidenler yavaş yavaş şehire dönerdi.Şehirdeki iş yoğunluğunun sebebi kışa hazırlanmaktır.Çünkü, Urfalı her ailenin, ekonomik gücü nispetinde ,kışlık yiyeceğini yıllık alma geleneği vardır. Bu ihtiyacın ilki elbette ekmektir. 


  Urfalılar için,fırından ekmek almak; fakirliğin ilk belirtisi olarak bilinirdi. Bir komşusunu, fırından ekmek alırken gören kişi: “Allah yardım etsin. Demek ki işleri iyi değil, çarşı ekmeği alıyorlar.Bir bahane ile soralım.”derler.


 Bu ithamla karşılaşmak istemeyen Urfalı aile, evdeki kişi sayısını hesaplayarak bir yıllık buğdayını sonbaharda alırdı. Buğday, ilkel usullerle biçildiği için, mutlaka yıkanır, dama serilen çullarda kurutulur,sonra da çuvallara doldurulurdu. Yaklaşık olarak, ayda bir kez, evdeki buğdaydan bir çuval buğday değirmene gönderilerek, un haline gelirdi.Buğdayların öğütüldüğü  İki çeşit değirmen vardı. “Su değirmeni, ataş değirmeni.” Su değirmeninde un daha beyaz olarak gelirdi. Bu nedenle su değirmenine buğdaylar, birkaç gün önceden gönderilir, buğday çuvalı sıraya konurdu. Sırası gelince öğütülüp eve gönderilirdi. “Ataş değirmeni” elektrikle çalışan küçük un fabrikalarıydı. Unu daha hızlı öğütüp gönderirlerdi. Fakat un biraz esmer olurdu. Bu nedenle,” su değirmeni” unu tercih edilirdi. Un eve geldikten sonra, evde ekmek için bir gün ayrılırdı. Ekmeği; genellikle evin hanımı, yakınlarınddn birinin yardımı  ile yapardı. Bu yardımcılar; kızı, kız kardeşi, görümcesi eltisi vb olurdu. Ekonomik durumu iyi olan aileler, evlerine ekmeği ücret karşılığı yapan” ekmekçi”çağırırdı.


   Ekmek yapılma işlemi ,büyük teşte ( büyük bakır leğen)unu elemekle başlardı. Çıkan kepek sütçüye, ineği olan komşuya verilirdi.Elenmiş una ,su ve tuz ilave  edilerek,hamur yoğurulurdu.Hamur biraz dinlenir. Sonra ekmek tahtasının altına büyük bir bez serilirdi. Hamur, ekmek tahtasının üstünde bıçakla, nar  ya da iri bir portakal büyüklüğünde yumaklara ayrılırdı. Tahtanın üzerinde “ hünerli ellerin” oklava ve tahta arasındaki görüntüsü ritmik şekilde devam ederken,nefis “Urfa ekmeği” açılmış olurdu.Bu ekmekler, tahmini olarak çapı 60-70 cm olurdu.Yeteri kadar açılan ekmek,  altında ya çırpı, ya tezek, ya da bağ kökü yanan siyah sacın üstüne, ustalıkla serilir,pişirme işlemi başlardı..Ekmekleri, sacın üzerinde çevirmek için ,0,5 cm kalınlığında 80-90 cm uzunluğunda, 7-8 cm eninde, tahtadan yapılmış “ “ahtarağacı” ile çevire çevire ,her yeri göz göz kaparıp pişirilen  nefis ekmekler, önce soğuması için yerdeki temiz bez üzerinde bekletilir, sonra da 50-60 tane ekmek üst üste dizilirdi. Ekmeğin kokusu, yakın çevreye yayıldığından , komşulara “ bazlamaç” dağıtılırdı.Bazlamaç normal ekmeğin biraz daha kalın açılmışına denirdi. Yumuşak olduğu için, dörde katlanır, sıcak sıcak komşulara yetiştirilirdi. Ocak başında bazlamaca “ Urfa yağı “ sürüp “ toz şeker” ekerek yapılan dürümün tadını hiç unutmadım! Bazen de sıcak bazlamaç, küçük parçalara ayrılır,içine; sade yağ ve toz şeker konularak elle yoğrularak” döğmeç” yapılırdı.


   Ülkemizin birçok ilinde ekmekler evde yapılmış ve yapılmaya devam ediyorsa da ,hiçbir yerde ekmeği Urfalı kadın gibi, ince ve büyük açan yer yoktur. Buralarda ekmekler, “bazlamaç” büyüklüğünde yapılır. “Urfa ekmeği”hem büyük hem de dayanıklıdır. Bir ay, iki ay bozulmadan üst üste dizilirek bitinceye kadar, aynı tazelikte yenilebilir.Ekmek ihtiyacı olduğu anda, yere serilen temiz bezin üstüne konulan “ yufka ekmek,” bir kabın içindeki  suya, eli batırarak,ekmeğe yağmur yağıyormuş gibi ,ekmeği ıslatacak miktarda su serpilir. Bu işleme” ekmek sulama” denir.Islatılan ekmeğin üstü bezle kapatılır, 15-20 dakika sonra yemeğe hazır hale gelir. Ekmek yapılma günü ; akşam sofrasındaki yemek birçok evde genellikle aynı olur.Ekmek yapılma işi bittikten sonra , enine dilinmiş patlıcanlar , biberler, domatesler sacın üzerine yağ sürülerek “ahtarağacı” ile bastırılarak pişirilir, sıcak ekmekle dürüm yapılırdı. Ekmek sonrası yapılan bu pratik yemeğe” saca basma” denirdi.Ya da, sacın altındaki ateşte patlıcan közlenir, “sögürme” yapılır, veya patlıcan, isot dürümü yapılırdı. Ev hanımının hali kalmışsa, ya da ekmeği kendisi değil de eve çağırdığı “ ekmekçi” yapmışsa , hemen acılı ekşili bir  “ bostana” yapar.Sıra  ailenin sofrada toplanmasına gelmiştir..Sıcak ekmek,doğal taze sebze,katkısız, paketlenmemiş, market raflarında beklememiş, içinde ne olduğunu bildiği,sağlıklı bir yemekle ,ekmek yapma günü tamamlanırdı. 


 Ekmeği biten aile,komşudan ihtiyacı kadar ekmeği sayı ile  ister, ekmek yapılınca , aldığı kadar ekmeği,komşuya iade ederdi. Çoğu kez komşular verdikleri ekmeği geri almak istemezdi.  Fırından” çarşı ekmeği “ almak fakirliği hatırlattığı için , komşudan istemek daha onurlu ve doğal bir davranıştı. “Ekmeğini paylaşmak”deyiminin, tam yerine oturduğu bir şehirdir URFA !
 Urfalı gerçek anlamda ,ekmeğini komşusu ile böler, karşılık beklemeden yardım eder. Böylesine güzel adetllerin yaşandığı bir şehrin,kültür mirasını devam ettirebilenlere Urfalı denir.

 

SİZ URFALI MISINIZ?


Edibe Aydin( Kahya)

 
Etiketler: KOMŞU, EKMEĞİ, Mİ,, , ÇARŞI, EKMEĞİ, Mİ?,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
12 Kasım 2021
Nezire Dayze İlana Mı (S) Çatala Mı (Y) Bindi
05 Kasım 2021
Önce İyi Öğretmen Sonra Nitelikli Eğitim
15 Ekim 2021
Sıcak Pidenin Isıttığı Kalpler
08 Ekim 2021
Taşımalı Eğitim İlkokuldaki Sosyalleşmeyi Olumsuz Etkilediği Gibi Köyden Kente Göçü De Hızlandırıyor
01 Ekim 2021
Okullarda Serbest Kıyafet Mi Yoksa Forma Mı ? Sorusuna Cevap Veriyorum
24 Eylül 2021
Bu Ülkenin Çocuklarına Kim Sahip Çıkacak ?
17 Eylül 2021
Eğitim Mi ? Öğretim Mi ?
20 Ağustos 2021
AŞURENİN İFADE ETTİĞİ GERÇEK ANLAMI BİLİYOR MUSUNUZ?
06 Ağustos 2021
NETİCE NİNEYİ YATAKTAN KURTARAN MUZİCE DOKTOR
23 Temmuz 2021
VEZİR HAMAMI , SULTAN HAMAMI , ARASA HAMAMI , CINCIKLI HAMAM , SERÇE HAMAMI , VELİ BEY HAMAMI ,ŞABAN HAMAMI
09 Temmuz 2021
SICAK YAZ GÜNÜ URFA’ DA KUYU SUYU İLE ÇİMDİNİZ Mİ ?
02 Temmuz 2021
BAĞDA HAYMADA YATTINIZ MI?
25 Haziran 2021
BEDİÜZZAMAN’ DA KUR’ AN OKUYAN ÇOCUK KİMDİR ?
18 Haziran 2021
BEDİÜZZAMAN’ DA KUR’ AN OKUYAN ÇOCUK KİMDİR ?
14 Haziran 2021
BİYAMBALIÇININ SESİNİ HATIRLIYOR MUSUNUZ
11 Haziran 2021
RAHİME TEYZE URFA’ DAN İSTANBUL’ A OTOBÜSLE GİDERSE
04 Haziran 2021
URFA’ NIN BALCANLA DOSTLUĞU
29 Mayıs 2021
29 MAYIS 1453
28 Mayıs 2021
SU İLE HAYAT FELSEFESİNİN İLİŞKİSİ
13 Mayıs 2021
TELAŞSIZ BAYRAMI NEŞESİZ KUTLUYORUZ
07 Mayıs 2021
URFA’ DA ULUCAMİ’ DEN TOPUN PATLAMASINI HATIRLIYOR MUSUNUZ
23 Nisan 2021
BİR DÜNYA BIRAKIN BİZ ÇOCUKLARA
11 Nisan 2021
URFAM GURURLAN
09 Nisan 2021
11 N İ S A N
02 Nisan 2021
YÜREKTEN DUA EDENİN SESİNİ ALLAH DUYAR VE BİRİNE DUYURUR
26 Mart 2021
URFA ADINI DUYUNCA
19 Mart 2021
YİRMİ YEDİ KİŞİNİN DOĞUM GÜNÜNÜ AYNI GÜN KUTLANIR MI ?
12 Mart 2021
7 Sayısının Hayatımızdaki Yeri
05 Mart 2021
GÜNÜMÜZDE KADIN TOPLUMUN NERESİNDE
26 Şubat 2021
BİRİMİZİN REFAHA ULAŞMASI HERKESİN REFAHA ULAŞMASI DEMEKTİR.
19 Şubat 2021
AŞKINI SANATINA YANSITAN MİMAR SİNAN’ IN ÖYKÜSÜNÜ MUTLAKA OKUYUNUZ
12 Şubat 2021
BİR LİSAN BİR İNSAN, İKİ LİSAN İKİ İNSAN VE ÜÇ LİSAN ÜÇ İNSAN
05 Şubat 2021
BABOYIN DAĞI
29 Ocak 2021
DEVLET MALINI GEREKSİZ KULLANIRSAK KAÇ KİŞİYE HESAP VERECEĞİNİZİ BİLİYOR MUSUNUZ ?
22 Ocak 2021
İÇTİĞİMİZ BİR BARDAK ÇAYIN NELERİ BAŞARDIĞINI BİLİYOR MUSUNUZ ?
15 Ocak 2021
ANNEME KİM BAKACAKTI ?
08 Ocak 2021
İYİLİĞİ UNUTMAYAN SADECE İNSANLAR MI ?
01 Ocak 2021
Siz Hiç Tandır Yorganın Altında Uyudunuz Mu ?
25 Aralık 2020
Çıra Kürsüsü
18 Aralık 2020
ÖĞRENCİYE SINAVDAN “ SIFIR” VERMEK DOĞRU MU?
11 Aralık 2020
URFA’ YA NEDEN GİTMELİYİM ? DİYENLERE AŞAĞIDAKİ CEVABI GÖNDERİR MİSİNİZ?
04 Aralık 2020
KÖYDEKİ BAYRAK ŞEHİRDEKİNDEN FARKLI MI DALGALANIYOR
27 Kasım 2020
ÇOCUĞUN EĞİTİMİNDE AİLENİN ÖNEMİ DİYİNCE AKLIMIZA NELER GELİYOR ?
20 Kasım 2020
DİLEK ALLAH’ TAN NE DİLEDİ BEN ALLAH’ TAN NE DİLEDİM
13 Kasım 2020
URFA’ DA KUŞLAR VE DERTLİ EŞLER
06 Kasım 2020
URFALI GENÇ EVLENİRKEN ALTIN ALACAK PARASI YOKSA NE YAPAR
30 Ekim 2020
BAYRAM TÖRENİNE KATIL Kİ ; CUMHURİYETİ KORUYABİLESİN.
23 Ekim 2020
KEDİ NASIL CERRAHLIK YAPTI
16 Ekim 2020
BEN BI UŞAHLARLA MEKİRE DÜŞMİŞEM
09 Ekim 2020
TAŞIMALI EĞİTİM KÖYDEN KENTE GÖÇÜ HIZLANDIRIYOR
02 Ekim 2020
NİTELİKLİ İNSANLARI HANGİ EĞİTİM SİSTEMİ İLE YETİŞTİREBİLİRİZ
25 Eylül 2020
SİZİN EVDE ŞİRE YAPILDI MI
18 Eylül 2020
ÇOCUĞUN EĞİTİMİNDE AİLENİN ÖNEMİ DİYİNCE AKLIMIZA NELER GELİYOR ?
11 Eylül 2020
ÇOCUĞUN EĞİTİMİNDE AİLENİN ÖNEMİ DİYİNCE AKLIMIZA NELER GELİYOR ?
28 Ağustos 2020
VURMA ZALIM VURMA BEN URFALIYAM
21 Ağustos 2020
ZEHREDAMI ve ZERZEMBE’ yi UNUTTUK MARKETE TESLİM OLDUK
14 Ağustos 2020
EVİMİZ OKULA YAKIN OLSUN EĞİTİMDEKİ KARMAŞA SON BULSUN
07 Ağustos 2020
URFA’ DA SİNEK TİCARETİ YAPILDIĞINI NDAN HABERİNİZ VAR MI?
30 Temmuz 2020
TARTIŞMA ANINDA NASIL SAKİNLEŞEBİLİRSİNİZ
24 Temmuz 2020
EVLENECEK OLAN GENÇLER VE AİLELERİNE GÖZLEMLERİME DAYANARAK SESLENMEK İSTİYORUM
17 Temmuz 2020
TIRNİK İSO KUTTİK CEMO İLE CEMELDEN CEMELE KONİŞİKEN BEN UŞAHTIM
10 Temmuz 2020
URFA’ DA KORONA İLE MÜCADELE BÖYLE Mİ YAPILIYOR?
03 Temmuz 2020
URFALICA ÇİÇEKLERİN ADLARINI BİLİMİSİZ ?
25 Haziran 2020
NİTELİKLİ İNSANLARI HANGİ EĞİTİM SİSTEMİ İLE YETİŞTİREBİLİRİZ
19 Haziran 2020
GELECEĞİMİZİN GÜVENCESİ ÇOCUKLARIMIZI BİLİNÇLİ EĞİTMEZSEK ÜLKEMİZİN GELECEĞİ GÜVENDE OLABİLİR Mİ
11 Haziran 2020
URFA ANLATILMAZ YAŞANIR
05 Haziran 2020
ANNE BABA OLARAK EN ÖNEMLİ GÖREVİMİZİN NE OLDUĞUNU BİLİYOR MUYUZ?
Haber Yazılımı